You’re viewing a version of this story optimized for slow connections. To see the full story click here.

ΜΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΟΣΠΑΝΤΩΝ Η DOCUMENTA14;

Μια ολοήμερη περιπλάνηση στους χώρους και την τέχνη της πολυσυζητημένης έκθεσης που “τρέχει” τώρα στην Αθήνα.

Story by Ladylike GR May 23rd, 2017

Ξεκίνησε στο Κάσελ της Γερμανίας το 1955. Διεξάγεται κάθε 5 χρόνια παρουσιάζοντας αξιοπρόσεχτα και ιδιαίτερα έργα σύγχρονων καταβολών και προβληματισμών τα οποία υπογράφουν καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο. Οι "Ολυμπιακοί Αγώνες της Σύγχρονης Τέχνης", όπως την χαρακτηρίζουν οι arte aficionados, φιλοξενείται στην Αθήνα από τον Απρίλιο, οπότε και εγκαινιάστηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον ομόλογό του Γερμανό, Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγιερ και θα ολοκληρωθεί στις 16 Ιουλίου. Είναι μάλιστα η πρώτη φορά που αυτή η εικαστική διοργάνωση βγαίνει έξω από τα σύνορα του Κάσελ (το άλλοτε προπύργιο της βαριάς­ βιο­μηχανίας όπλων του Χίτλερ, το οποίο μεταπολεμικά επούλωσε τη φήμη και τα τραύματά της μέσω της τέχνης), κάτι για το οποίο δεν μπορείς παρά να αισθανθείς μια ιδιαίτερη τιμή που συμβαίνει στην πόλη σου. Πόσο μάλλον όταν αυτή η documenta, της Αθήνας, η υπαριθμόν 14, είναι η πιο ακριβή παραγωγή στην ιστορία της έκθεσης: 37 εκατομμύρια ευρώ. 160 καλλιτέχνες, 47 δημόσιοι χώροι και ιδρύματα, μουσεία, θέατρα, βιβλιοθήκες, πλατείες, νεκροταφεία.

Αλλά ως εδώ με την τεχνοκρατική περιγραφή της documenta14. Ο Καλλιτέχνης τι έχει να πει;


"Η documenta δεν υπάρχει. Είναι μία διοργάνωση που προβάλλουν όλοι τις προσδοκίες τους. Είναι ένα πείραμα". Άνταμ Σίμτσικ, Καλλιτεχνικός Διευθυντής documenta14

Επισκεφθήκαμε 4 σημεία της πόλης στα οποία "χτυπάει" ο παλμός της έκθεσης.

Επιμέλεια: Μαριλέλλα Αντωνοπούλου

Φωτογραφίες: Φραντζέσκα Γιαϊτζόγλου - Watkinson

Εθνικο μουσειο Συγχρονης Τεχνης (εμστ)

Ένα από τα κομβικά σημεία της documenta14 είναι σίγουρα το ΕΜΣΤ. Στους 4 ορόφους του φιλοξενούνται περίπου τα 65 από τα συνολικά 150 έργα του. "Ένα πλήθος από φωνές και σώματα που συγκεντρώνονται για ακρόαση και διάλογο ενώ προσεγγίζουν τα έργα της documenta".

FRA_1214.jpg

(Πάνω και αριστερόστροφα) Έργα του Πολωνού Andrej Wroblewski¨: Μητέρα με σκοτωμένο παιδί (1949)/ Εκτέλεση μπροστά σε τοίχο (1949), και τα 2 λάδι σε καμβά.

FRA_1051.jpg
FRA_1063.jpg
FRA_1072.jpg
FRA_1055.jpg

(Πάνω) Ένα από τα πιο ιδιαίτερα έργα που θα δεις στο ΕΜΣΤ είναι η μόνιμη Άτιτλη εγκατάσταση του Marie Cool Fabio Balducci, στον 4ο όροφο του μουσείου. Οι δράσεις παρουσιάζονται καθημερινά όταν ο ήλιος μπαίνει στον χώρο μεταξύ 11:00 και 13:00. Το installation περιλαμβάνει τεκμηρίωση με video.

FRA_1045.jpg

(Kάτω) Έργα του Stanley Whitney, λάδι σε λινό θα δεις στον ίδιο όροφο του ΕΜΣΤ

FRA_1069.jpg
FRA_1050.jpg
FRA_1070.jpg

(Κάτω) Μία από τις απαραίτητες στάσεις, στην αίθουσα όπου προβάλλεται το σπουδαίο ντοκιμαντέρ The House is Black (1963) του Ιρανού Forough Farokhzad. Σκληρές εικόνες λεπρών ενηλίκων και παιδιών στη Σπιναλόγκα του Ιρανικού Βορρά.

FRA_1087.jpg

(Κάτω) Ο Debris Field και το Πεδίο Χαλασμάτων του. Αντικείμενα, κουφάρια ζώων και αποξηραμένα υπολείμματα που συγκέντρωσε ο καλλιτέχνης στα ερείπια, κατά τη διάρκεια της ανακαίνισης της οικογενειακής του αγροικίας, από το 2010 έως και το 2016.

FRA_1092.jpg
FRA_1093.jpg
FRA_1094.jpg
FRA_1097.jpg
FRA_1099.jpg

(Κάτω)Ο Γερμανός ανθρωπολόγος Franz Boas ποζάρει για ένα διόραμα της ομάδας Hamat'sa στο Εθνικό Μουσείο των ΗΠΑ το 1895. Μια τελετή που έχει ως στόχο να διατηρηθεί η ισορροπία ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και των πνευμάτων.

FRA_1133.jpg

(Κάτω) Ο Ελληνικός Τρόπος είναι μία εγκατάσταση που αντιπαραβάλλει το έργο των Piotr Uklanski και McDerrmott & Mc Gough. Ο Uklanski κάλεσε τους καλλιτέχνες να εκθέσουν έργα από την περιβόητη σειρά τους με τίτλο Hitler and the Homosexuals (2001) μαζί με δικούς του πίνακες εμπνευσμένους από καρέ της ταινίας Olympia (1936). Κατά τις αρχές του 20ου αιώνα η έκφραση "ελληνικός τρόπος" χρησιμοποιούνταν ως ευφημισμός για την ομοφυλοφιλία, μια αυθάδικη αναφορά στη διάχυτη παρουσία της ομοφυλοφιλίας στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.

FRA_1143.jpg
FRA_1136.jpg
FRA_1148.jpg

(Κάτω και αριστερόστροφα) Εικόνα 1: Άποψη του χώρου όπου φιλοξενεί την εγκατάσταση του Arseny Avraamov Τεκμηρίωση και Ανασύνθεση του Symphony of Sirens (1922).

Εικόνα 2: Δανάη Ανεσιάδου, ΑNONEROUSANUS: ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ (2015-17).

FRA_1141.jpg
FRA_1211.jpg

Ο πιο εντυπωσιακός χώρος στο ΕΜΣΤ είναι εκείνος που συνδυάζει τα επιβλητικά έργα της Cecilia Vicuna (κάτω δεξιά) και του Khvay Samnang (κάτω αριστερά). Το Quipu Mapocho (Mήτρα Quipu)- Η Ιστορία του Κόκκινου Νήματος της Χιλιανής Vicuna είναι μία μεικτή τεχνική φτιαγμένη από ανεπεξέργαστο μαλλί, κλαδιά και κλωστή και υψώνεται σε 8 μέτρα. Quipu είναι ένα αντικείµενο που αποτελείται από ένα κορδόνι όπου επάνω του είναι στερεωµένα νήµατα διάφορων χρωµάτων µε κόµπους, το οποίο το χρησιµοποιούσαν στην αρχαιότητα οι Περουβιανοί για να καταγράφουν γεγονότα και να κάνουν λογαριασµούς.

FRA_1255.jpg

(Πάνω) Αριστερά: Preah Kunlong που σημαίνει Ο Τρόπος του Πνεύματος. Έντεκα μάσκες φιλοτεχνημένες από κληματόβεργες από τα χέρια του Καμποτζιανού Khvay Samnang.

(Κάτω) Στην ίδια αίθουσα, το tribute του Olu Oguibe στην πολύπαθη Μπιάφρα: Biafra Time Capsule. Αντικείμενα, αρχειακό υλικό και mixed media.

FRA_1238.jpg
FRA_1232.jpg
FRA_1110.jpg

ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΟΤΖΙΑ

Ένα από τα πιο ιδιαίτερα, διαδραστικά δρώμενα της documenta14 λαμβάνει χώρα στην πλατεία του δημαρχείου της Αθήνας. Πρόκειται για την εγκατάσταση Food for Thought: Thought for Change, μια έμπνευση του σημαντικού Πακιστανού εικαστικού Ρασίντ Αραΐν, ο οποίος είναι ευρέως γνωστός για τα γλυπτά του. Ένα ανοιχτό εστιατόριο στημένο σε αντίσκηνα που καλεί καθημερινά, 2 φορές την ημέρα τους ανθρώπους να κάτσουν στα 15 τραπέζια του και να φάνε δίπλα σε άτομα που δεν γνωρίζουν, χωρίς αντίτιμο. Στόχος της πρωτοβουλίας δεν είναι το φαγητό, αλλά η συνύπαρξη και η επικοινωνία ανθρώπων από διαφορετικά υπόβαθρα, χώρες και πολιτισμούς. Απλοί περαστικοί, άποροι, τουρίστες, μετανάστες, πρόσφυγες και φιλοπερίεργοι πολίτες.

FRA_1309.jpg

Ήμασταν εκεί γύρω στις 3 παρά το μεσημέρι, λίγα λεπτά πριν ξεκινήσει ο 2ος γύρος του μεσημεριανού. Το πρώτο γεύμα είχε σερβιριστεί στις 13:00, όπως κάθε μέρα. Τα τραπέζια στρώνονται για τα πρώτα 60 άτομα-120 στο σύνολο- που θα προμηθευτούν το ειδικό χαρτάκι και σερβίρει γεύματα μεσογειακής διατροφής.

FRA_1273.jpg
FRA_1292.jpg
FRA_1283.jpg

"Είναι ένα εικαστικό πρότζεκτ με φιλανθρωπικές χροιές, όχι χαρακτήρα. Θέλουμε ο κόσμος που έρχεται να απολαμβάνει το φαγητό και τη συνεστίαση, να επικοινωνεί", μου επισημαίνει η Μαριλένα Αλιγιζάκη, Venue Coordinator του Food for Thought. "Όλοι είναι ευπρόσδεκτοι εδώ. Οι άστεγοι είναι λίγο πιο ντροπαλοί γιατί νιώθουν ότι εισβάλλουν κάπου που δεν το 'αξίζουν', σε 1ο επίπεδο ψυχολογίας όλα αυτά. Mε τον καιρό καταλαβαίνουν τι συμβαίνει εδώ και λύνονται".

FRA_1301.jpg

Ό,τι φαγητό περισσεύει, δίνεται στην οργάνωση "Μπορούμε" ή σε άστεγους που κινούνται γύρω από την πλατεία Κοτζιά. Οι άνθρωποι που εργάζονται εδώ ενθαρρύνουν τις παρέες να χωρίζονται και να κάθονται σε διαφορετικά τραπέζια, ώστε να έρχονται σε επαφή με νέα άτομα, με τα οποία δύσκολα θα έρθουν σε επαφή υπό άλλες συνθήκες.

FRA_1333.jpg
FRA_1335.jpg
FRA_1327.jpg

ΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Μια "συνειδητή" επίσκεψη στη documenta14 θα είναι ελλιπής αν δεν περιλαμβάνει περιήγηση στους χώρους του Ωδείου Αθηνών. Μια ιδιόρρυθμη οπτικοακουστική "παρτιτούρα" φιλοξενείται εδώ, ως ως μεγαλόπνοο τμήμα της έκθεσης, τόσο στους εξωτερικούς όσο και στους εσωτερικούς χώρους του κτιρίου της Βασιλέως Γεωργίου που για πολλούς από μας παραμένει χώρος "άγνωστος" κι ανεξερεύνητος. Το παράρτημα εδώ έχει ως επίκεντρο τον μυστικιστή, νεωτεριστή Έλληνα συνθέτη Γιάννη Χρήστου.

FRA_1349.jpg

(Πάνω) Αντιπροσωπευτική εικόνα από το Μουσικό Δωμάτιο της Nevin Aladag: Εγκατάσταση με έπιπλα, είδη οικιακής χρήσης, εξαρτήματα μουσικών οργάνων και περφόρμανς

FRA_1338.jpg

(Πάνω) Η εγκατάσταση και περφόρμανς του Daniel Knorr με τίτλο Βιβλίο Καλλιτέχνη με ευρεθέντα αντικείμενα και βίντεο.

FRA_1362.jpg
FRA_1365.jpg
FRA_1367.jpg
FRA_1376.jpg

Αντικείμενα, μεταξύ των οποίων κάποια που έχουν βρεθεί σε στρατόπεδο προσφύγων στο Κασέλ και σε συντρίμμια ναυαγίου στη Λέσβο, έγιναν μουσικά όργανα.

FRA_1400.jpg
FRA_1396.jpg

H περφόρμανς του Joan Nango, European Everything, στον κήπο του Ωδείου Αθηνών.

FRA_1404.jpg

(Κάτω και αριστερόστροφα) Το EMS Synthi 100, ένα σπάνιο αναλογικό σινθεσάιζερ που είχε κατασκευαστεί στο πλαίσιο περιορισμένης έκδοσης των Electronic Music Studios στο Λονδίνο το 1971 και αργότερα αγοραστεί από το Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας. Η documenta 14 ανέθεσε τη δημιουργία 4 συνθέσεων για αυτό το όργανο, στήνοντας μια γέφυρα ανάμεσα στο σημερινό μηχάνημα «αντίκα» και σε μια νέα γενιά Ελλήνων και διεθνών μουσικών ηλεκτρονικής μουσικής. Δίπλα,

FRA_1433.jpg

(Κάτω) Zombification, μια συγκλονιστική περφόρμανς και σκηνογραφική εγκατάσταση με μαριονέτες, πλίνθους από τσιμέντο, μπαμπού, σχοινί και τεκμηρίωση με βίντεο της Αφρικανής καλλιτέχνιδος Kettly Noel.

FRA_1457.jpg
FRA_1465.jpg
FRA_1471.jpg
FRA_1514.jpg
FRA_1510.jpg
FRA_1507.jpg

α' νεκροταφειο αθηνων

Άνοιξε τις πύλες του το 1837 και εκεί είνα ενταφιασμένοι υπό τη σκιά πεύκων και κυπαρισσιών μερικοί από τους πλέον εξέχοντες Έλληνες. Το Α' Νεκροταφείο είναι ένα έργο τέχνης από μόνο του, αφού τον χώρο του συνθέτουν υπέροχα δείγματα νεοκλασικής γλυπτικής, όπως το μνήμα του Ερρίκου Σλήμαν, φιλοτεχνημένο από τον Ερνέστο Τσίλερ και η Κοιμωμένη του Χαλεπά. Ωστόσο όλα αυτά δεν έχουν να κάνουν με την documenta14. Τι κάνουμε εδώ λοιπόν;

FRA_1529.jpg

Το Α' Νεκροταφείο κοινωνεί την documenta14 μέσω του πολυσυζητημένου Whispering Campaign (Εκστρατεία Ψιθύρων) του Αφροαμερικανού Pope L. Μια περφόρμανς που μοιράζεται εδώ και σε 4 ακόμα χώρους, λιγότερο...μακάβριους.

FRA_1528.jpg
FRA_1532.jpg

Αν περιμένεις ν' ακούσεις ψιθύρους ενώ περιπλανιέσαι ανάμεσα στα μαρμάρινα κομψοτεχνήματα του κοιμητηρίου μάλλον θα σε απογοητεύσω, αφού η ηχητική εγκατάσταση περιορίζεται σ' ένα γυμνό δωμάτιο στα αριστερά της εισόδου. Μια ηχογραφημένη ομιλία, ψιθύρων ή, κατά άλλους, «ρόγχων» που αναπαράγονται από ηχοσύστημα, όπως θ' ακούσεις στο παρακάτω βίντεο. Δεν τρομάξαμε.